Pożar instalacji może rozpocząć się nie tylko od klasycznego zwarcia o dużym prądzie. Zagrożenie tworzą również luźne zaciski, uszkodzone przewody, prądy upływu, długotrwałe przeciążenia i zwarcia łukowe. Każde z tych zjawisk może wymagać innego sposobu wykrywania.
Wyłącznik nadprądowy, RCD i AFDD nie są zamiennikami. Wyłącznik nadprądowy reaguje na przeciążenie i zwarcie, RCD na prąd różnicowy, a AFDD analizuje sygnały charakterystyczne dla niebezpiecznego łuku. Skuteczna ochrona jest warstwowa i zaczyna się od poprawnego projektu, wykonania oraz kontroli połączeń.
Materiały w tym dziale
Czym jest zwarcie łukowe?
Łuk elektryczny powstaje, gdy prąd przepływa przez zjonizowaną przestrzeń między przewodnikami. W uszkodzonym przewodzie, luźnym zacisku albo zwęglonej izolacji może utrzymywać wysoką temperaturę i zapalać materiały, mimo że prąd nie przekracza progu wyłącznika nadprądowego.
Rozróżnia się między innymi:
- łuk szeregowy, powstający w przerwie jednego toru, na przykład przy pękniętej żyle,
- łuk równoległy, powstający między przewodami o różnym potencjale albo między przewodem czynnym a ziemią.
Zwarcie łukowe - przyczyny i rodzaje
AFDD - urządzenie wykrywające łuk
AFDD analizuje przebieg prądu i wyszukuje cechy charakterystyczne dla niebezpiecznego łuku. Algorytm musi odróżnić uszkodzenie od normalnego iskrzenia w szczotkach silnika, ściemniaczu, przekaźniku lub zasilaczu impulsowym.
W zależności od konstrukcji AFDD może być zintegrowany z wyłącznikiem nadprądowym i funkcją różnicowoprądową albo współpracować z innymi aparatami.
AFDD - co to jest i jak działa?
Dlaczego MCB może nie wykryć łuku szeregowego?
W łuku szeregowym prąd płynie przez odbiornik i może być mniejszy od prądu znamionowego zabezpieczenia. Nie występuje więc klasyczne przeciążenie ani zwarcie o wysokim prądzie. Mimo to lokalna temperatura w miejscu uszkodzenia może być bardzo wysoka.
Dlaczego RCD może nie wykryć każdego łuku?
Jeżeli łuk powstaje w torze fazowym szeregowo z odbiornikiem, prąd wpływający i wracający może pozostać zrównoważony. RCD nie otrzyma wtedy sygnału różnicowego. Przy łuku do ziemi może zadziałać, ale zależy to od wartości i drogi prądu.
Luźne połączenia i przegrzewanie
Luźny zacisk zwiększa rezystancję połączenia. Wraz z przepływem prądu powstaje ciepło, które może degradować izolację i przyspieszać dalsze pogarszanie styku. Typowe sygnały to:
- przebarwienia osprzętu,
- zapach przegrzanej izolacji,
- trzaski lub niestabilna praca odbiornika,
- podwyższona temperatura zacisku,
- okresowe zaniki napięcia.
Prawidłowy montaż wymaga momentu dokręcenia określonego przez producenta, właściwego przygotowania żyły i kontroli po czasie, gdy jest to wymagane.
Badania termowizyjne
Kamera termowizyjna pomaga znaleźć nietypowe miejsca nagrzania podczas obciążenia. Wynik trzeba interpretować z uwzględnieniem emisyjności, odbić, obciążenia i konstrukcji urządzenia. Termowizja nie zastępuje pomiarów elektrycznych ani oględzin po wyłączeniu zasilania.
Przeciwpożarowy wyłącznik prądu
PWP służy do odłączenia zasilania obiektu lub jego określonej części podczas działań ratowniczych, z zachowaniem zasilania urządzeń, które powinny pracować w czasie pożaru. Nie jest to aparat wykrywający łuk i nie zastępuje zabezpieczeń obwodowych. Jego zakres oraz sposób działania wynikają z projektu ochrony przeciwpożarowej.
Najczęstsze błędy
- przekonanie, że jeden aparat zabezpiecza przed wszystkimi rodzajami pożaru,
- montaż AFDD bez usunięcia istniejących uszkodzeń przewodów,
- ignorowanie zapachu, trzasków i nagrzania,
- dokręcanie zacisków bez właściwego momentu,
- stosowanie niewłaściwych końcówek przewodów,
- traktowanie PWP jako zwykłego wyłącznika głównego.
Bezpieczeństwo
Jeżeli z rozdzielnicy lub gniazda wydobywa się dym, czuć spaleniznę albo słychać intensywne trzaski, nie należy dotykać osprzętu ani polewać go wodą. Zasilanie trzeba odłączyć w bezpieczny sposób, wezwać pomoc i nie uruchamiać instalacji bez kontroli elektryka.
Najczęstsze pytania
Czy AFDD zastępuje RCD?
Nie. Wykrywa inne zjawisko. Jeżeli wymagane są obie funkcje, muszą zostać zapewnione przez oddzielne albo zintegrowane aparaty.
Czy AFDD wykryje każde iskrzenie?
Urządzenie jest projektowane do rozpoznawania niebezpiecznych charakterystyk łuku, ale nie jest narzędziem do diagnozy każdego uszkodzenia. Normalne procesy łączeniowe powinny być odróżniane od awarii.
Czy gorący wyłącznik zawsze jest uszkodzony?
Nie każdy wzrost temperatury oznacza awarię, ale wyraźne przegrzanie, przebarwienie albo zapach wymagają natychmiastowej kontroli. Przyczyną może być przeciążenie, luźne połączenie, niewłaściwy dobór albo uszkodzenie aparatu.