RCBO - co to jest i czym różni się od RCD oraz wyłącznika nadprądowego?

RCBO to aparat łączący ochronę różnicowoprądową z ochroną przed przeciążeniem i zwarciem. Nazwa pochodzi od Residual Current Circuit-Breaker with Overcurrent Protection.

W praktyce RCBO może zastąpić zestaw składający się z osobnego RCD i wyłącznika nadprądowego dla danego obwodu. Nie oznacza to jednak, że każdy RCBO pasuje do każdej instalacji. Trzeba dobrać prąd znamionowy, charakterystykę nadprądową, czułość, typ różnicowoprądowy, liczbę biegunów i zdolność zwarciową.

Najważniejsze informacje

• RCBO chroni przed przeciążeniem, zwarciem i prądem różnicowym.
• RCD bez członu nadprądowego nie ma pełnej funkcji RCBO.
• Oznaczenie B16 A 30 mA opisuje trzy różne cechy: charakterystykę B, 16 A i różnicowy typ A o czułości 30 mA.
• Osobne RCBO dla obwodów ograniczają zakres wyłączenia po usterce.
• RCBO nie zastępuje SPD, przewodu ochronnego ani wymaganych pomiarów.

Jakie funkcje łączy RCBO?

Ochrona przeciążeniowa

Człon termiczny reaguje na prąd przekraczający prąd znamionowy przez określony czas. Chroni przewody i aparat przed nadmiernym nagrzewaniem.

Ochrona zwarciowa

Człon elektromagnetyczny szybko wyłącza obwód przy dużym prądzie. Jego próg opisuje charakterystyka B, C, D lub inna wskazana przez producenta.

Ochrona różnicowoprądowa

Człon różnicowoprądowy wykrywa nierównowagę prądów w przewodach czynnych. Dla ochrony dodatkowej często stosuje się czułość 30 mA.

RCBO a RCD

Szczegółowe działanie RCD opisujemy na stronie Wyłącznik różnicowoprądowy RCD.

RCBO a wyłącznik nadprądowy

Wyłącznik nadprądowy reaguje na przeciążenie i zwarcie. RCBO ma te same podstawowe funkcje nadprądowe, a dodatkowo wykrywa prąd różnicowy.

Nie wolno jednak traktować RCBO jako zwykłego wyłącznika z „dodatkowym przyciskiem”. Jego poprawne działanie zależy także od właściwego prowadzenia przewodów neutralnych i braku połączeń N-PE za aparatem.

Jak czytać oznaczenia RCBO?

Przykładowe oznaczenie:

B16, 30 mA, typ A, 1P+N, 6 kA

oznacza:

• B - charakterystyka członu elektromagnetycznego,
• 16 A - prąd znamionowy,
• 30 mA - znamionowy prąd różnicowy,
• typ A - wykrywanie prądu sinusoidalnego i pulsującego stałego,
• 1P+N - konstrukcję torów i sposób rozłączania zgodny ze schematem aparatu,
• 6 kA - zdolność zwarciową w warunkach określonych normą.

Każdy parametr musi być sprawdzony na dokumentacji producenta.

1P+N, 2P i wykonania wielobiegunowe

RCBO może mieć różne układy biegunów. W wykonaniu 1P+N człon nadprądowy może znajdować się tylko w torze fazowym, a oba tory są rozłączane. Inne aparaty mogą mieć ochronę nadprądową w większej liczbie torów.

Nie należy wnioskować o funkcji wyłącznie z szerokości modułu. Trzeba odczytać schemat na obudowie i dokumentację.

Zalety osobnych RCBO dla obwodów

Mniejszy zakres wyłączenia

Usterka jednego obwodu nie musi pozbawiać zasilania wszystkich obwodów chronionych przez wspólny RCD. Ma to znaczenie dla lodówki, oświetlenia, ogrzewania, urządzeń sieciowych i innych odbiorników wymagających ciągłości.

Łatwiejsza diagnostyka

Od razu wiadomo, którego obwodu dotyczy zadziałanie. Nie trzeba kolejno odłączać wielu wyłączników pod wspólnym RCD.

Ograniczenie sumowania prądów upływu

Każdy RCBO monitoruje własny obwód. Naturalne prądy upływu urządzeń z różnych obwodów nie sumują się w jednym wspólnym RCD.

Większa liczba aparatów

Rozwiązanie może być droższe i wymagać więcej miejsca, zależnie od szerokości zastosowanych urządzeń. Projekt powinien uwzględnić także odprowadzanie ciepła i organizację rozdzielnicy.

Co może spowodować zadziałanie RCBO?

RCBO może zadziałać z przyczyn nadprądowych albo różnicowoprądowych:

• przeciążenie obwodu,
• zwarcie,
• uszkodzenie izolacji,
• wilgoć,
• połączenie neutralnego z ochronnym za aparatem,
• pomieszanie przewodów neutralnych,
• suma prądów upływu,
• uszkodzenie odbiornika,
• awaria samego RCBO.

Niektóre aparaty mają wskaźnik przyczyny zadziałania. Jego znaczenie trzeba sprawdzić w instrukcji.

Czy RCBO zawsze jest lepsze od wspólnego RCD?

RCBO daje lepsze rozdzielenie obwodów i ułatwia diagnostykę, ale projekt instalacji wymaga szerszej analizy. Znaczenie mają:

• koszty i miejsce w rozdzielnicy,
• selektywność,
• wymagana ciągłość zasilania,
• typy odbiorników,
• zdolność zwarciowa,
• układ sieci,
• potrzeba dodatkowych stopni RCD.

Nie ma jednej poprawnej odpowiedzi dla każdego budynku.

Czy RCBO zastępuje SPD?

Nie. RCBO nie jest ogranicznikiem przepięć. Wykrywa przetężenie i prąd różnicowy, natomiast SPD ogranicza krótkotrwałe impulsy napięciowe.

Ogranicznik przepięć SPD - typy i parametry

Najczęstsze błędy montażowe

• przeprowadzenie przez aparat tylko części przewodów czynnych,
• połączenie neutralnego chronionego obwodu z neutralnym innego obwodu,
• połączenie N z PE po stronie odbiorczej,
• odwrotne podłączenie zasilania, jeśli producent tego nie dopuszcza,
• niedopasowanie typu RCD do odbiornika,
• brak właściwego momentu dokręcenia,
• pominięcie testów i pomiarów po montażu.

Bezpieczeństwo

Pomieszanie przewodów neutralnych albo nieprawidłowe połączenie N-PE może powodować zadziałanie lub nieskuteczność ochrony. Montaż i pomiary RCBO powinny być wykonane przez osobę z odpowiednimi kwalifikacjami.

Najczęstsze pytania

Czy RCBO to „różnicówka z bezpiecznikiem”?

Potocznie tak się je opisuje, ale technicznie jest to zintegrowany wyłącznik różnicowoprądowy z ochroną nadprądową.

Czy RCBO potrzebuje dodatkowego wyłącznika nadprądowego?

Dla chronionego obwodu ma własny człon nadprądowy. Nadal trzeba uwzględnić zabezpieczenia poprzedzające, zdolność zwarciową i koordynację całej instalacji.

Czy RCBO ma przycisk TEST?

Tak, część różnicowoprądowa jest wyposażona w obwód testowy. Test nie zastępuje pomiarów prądu i czasu zadziałania.

Czy każde RCBO ma typ A?

Nie. Dostępne są różne typy różnicowoprądowe. Oznaczenie trzeba sprawdzić na aparacie.