Charakterystyki K i Z są spotykane rzadziej niż B, C i D, ale odpowiadają na konkretne potrzeby. K jest stosowana w wybranych obwodach o podwyższonych prądach rozruchowych, szczególnie przy napędach. Z ma niski próg działania elektromagnetycznego i może służyć do ochrony czułych obwodów oraz urządzeń półprzewodnikowych. Nie są to uniwersalne zamienniki popularnych charakterystyk.
Co określa charakterystyka wyłącznika?
Litera opisuje zakres, w którym człon elektromagnetyczny może zadziałać bez celowego opóźnienia. Człon termiczny nadal odpowiada za ochronę przeciążeniową. Dlatego dwa aparaty o tym samym prądzie znamionowym mogą inaczej reagować na krótki, duży prąd.
Dokładne progi i czasy trzeba sprawdzać w danych konkretnej serii aparatury. Wartości spotykane w materiałach producentów nie powinny być przenoszone automatycznie na każdy produkt.
Charakterystyka K
Wyłączniki K są projektowane z myślą o odbiornikach, które podczas rozruchu pobierają wielokrotność prądu roboczego. Typowe zastosowania obejmują:
- silniki,
- transformatory,
- obwody z dużymi elektromagnesami,
- wybrane urządzenia przemysłowe.
Charakterystyka K może ograniczyć niepożądane wyłączenia przy rozruchu, ale wymaga sprawdzenia warunków zwarciowych. Nie zastępuje przekaźnika przeciążeniowego ani wyłącznika silnikowego, gdy potrzebna jest ochrona dopasowana do prądu silnika.
Charakterystyka Z
Charakterystyka Z ma niski próg szybkiego działania. Jest przeznaczona do obwodów, w których nawet stosunkowo niewielki prąd ponad normalny zakres może uszkodzić elementy. Może być stosowana przy:
- układach elektronicznych,
- aparaturze sterowniczej,
- obwodach z elementami półprzewodnikowymi,
- wybranych obwodach pomiarowych.
Niski próg oznacza mniejszą tolerancję prądów załączeniowych. Zanim zastosuje się Z, trzeba znać rzeczywisty prąd rozruchowy zasilaczy, kondensatorów i transformatorów.
K i Z a B, C oraz D
| Charakterystyka | Ogólna cecha | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| Z | bardzo czułe szybkie działanie | elektronika, obwody sterownicze |
| B | niski próg szybkiego działania | obwody bez dużych prądów rozruchowych |
| C | średnia tolerancja rozruchu | odbiorniki z umiarkowanym prądem załączenia |
| K | dopasowanie do wybranych obciążeń indukcyjnych | silniki, transformatory |
| D | wysoki próg szybkiego działania | duże prądy rozruchowe |
Tabela porządkuje zastosowania, ale nie zastępuje charakterystyk czasowo-prądowych producenta.
Czy K jest tym samym co C?
Nie. Obie charakterystyki mogą być używane przy obciążeniach o zwiększonym prądzie rozruchowym, lecz mają inne przebiegi i przeznaczenie. W niektórych seriach K ma także inaczej ukształtowaną część przeciążeniową, aby lepiej odpowiadać ochronie obwodów silnikowych.
Czy Z jest lepsza od B?
Nie ma charakterystyki „lepszej” w oderwaniu od obwodu. Z może zadziałać szybciej przy niewielkim prądzie zakłóceniowym, ale może też nie tolerować normalnego prądu załączeniowego urządzenia. B bywa właściwsza dla typowych obwodów, a Z dla specjalistycznej aparatury.
Co sprawdzić przed doborem?
- prąd roboczy i rozruchowy,
- czas trwania rozruchu,
- spodziewany prąd zwarciowy,
- impedancję pętli zwarcia,
- przekrój i obciążalność przewodów,
- wymagany czas wyłączenia,
- instrukcję urządzenia,
- koordynację z aparatem nadrzędnym.
Najczęstsze błędy
Dobór tylko według typu odbiornika
Dwa silniki o tej samej mocy mogą mieć inny sposób rozruchu i inne wymagania.
Zamiana charakterystyki bez pomiaru
Wyższy próg szybkiego działania może spowodować niespełnienie warunku samoczynnego wyłączenia.
Traktowanie Z jako zabezpieczenia każdego urządzenia elektronicznego
Zasilacze impulsowe mogą mieć znaczny prąd załączeniowy. Potrzebna jest analiza konkretnego odbiornika.
Bezpieczeństwo
Dobór charakterystyki wymaga danych technicznych i sprawdzenia skuteczności ochrony. Litera na aparacie nie może być wybierana tylko na podstawie ogólnej nazwy odbiornika.
Najczęstsze pytania
Czy charakterystyka K jest do silników?
Może być stosowana w obwodach silnikowych, ale nie stanowi kompletnego zabezpieczenia każdego silnika.
Czy można zamienić C na K?
Taka zmiana wymaga porównania charakterystyk, danych obciążenia, warunków zwarciowych i koordynacji.
Czy charakterystyka Z chroni półprzewodniki?
Może ograniczać skutki nadprądu w czułych obwodach, jednak bardzo szybkie elementy półprzewodnikowe mogą wymagać specjalnych bezpieczników gR lub aR.