Przekaźnik kontroli faz nadzoruje zasilanie trójfazowe i reaguje na nieprawidłowości, takie jak zanik fazy, błędna kolejność, asymetria albo przekroczenie progów napięcia. Najczęściej nie rozłącza bezpośrednio toru mocy. Jego styk steruje cewką stycznika, wejściem sterownika lub układem alarmowym.
Urządzenie jest szczególnie ważne przy silnikach, pompach, sprężarkach i maszynach, dla których utrata jednej fazy albo odwrócenie kierunku obrotów może spowodować uszkodzenie lub zagrożenie.
Jak działa kontrola obecności faz?
Przekaźnik mierzy napięcia L1, L2 i L3. Jeżeli jedna faza zanika albo spada poniżej ustawionego progu, zmienia stan wyjścia. Stycznik zostaje wyłączony, a maszyna zatrzymuje się.
Nie każdy zanik fazy jest widoczny jako pełne 0 V. Napięcie może pojawić się zwrotnie przez uzwojenia silnika. Lepsze urządzenia analizują poziom i asymetrię, a nie tylko obecność potencjału.
Kontrola kolejności faz
Kolejność L1-L2-L3 wyznacza kierunek pola wirującego. Zamiana dwóch faz odwraca kierunek obrotów silnika. Przekaźnik może blokować załączenie stycznika przy niewłaściwej kolejności.
Ma to znaczenie w:
- pompach, które nie powinny pracować wstecz,
- sprężarkach,
- wentylatorach,
- przenośnikach,
- windach i napędach bram,
- maszynach z ustalonym kierunkiem ruchu.
Kontrola asymetrii
Asymetria napięć powoduje asymetrię prądów i dodatkowe nagrzewanie silnika. Przekaźnik porównuje wartości fazowe i reaguje po przekroczeniu ustawionego procentu. Próg powinien wynikać z tolerancji maszyny i dokumentacji urządzenia.
Kontrola nadnapięcia i podnapięcia
Niektóre modele mają osobne progi Umax i Umin oraz czas opóźnienia. Zapobiega to wyłączeniu przy bardzo krótkim wahaniu, ale pozwala odłączyć odbiornik przy utrzymującej się nieprawidłowości.
Czas zwłoki
Zwłoka wyłączenia może filtrować krótkie zapady napięcia. Zwłoka ponownego załączenia daje sieci i maszynie czas na stabilizację. Przy sprężarkach chłodniczych opóźnienie może być wymagane, aby wyrównało się ciśnienie.
Automatyczne ponowne uruchomienie nie zawsze jest bezpieczne. Układ sterowania powinien uwzględniać ryzyko ruchu maszyny bez ostrzeżenia.
Połączenie ze stycznikiem
Styk przekaźnika ma ograniczoną obciążalność i zwykle steruje cewką stycznika. Schemat powinien zapewnić:
- bezpieczne wyłączenie przy zaniku zasilania,
- brak samoczynnego startu, jeżeli jest niedopuszczalny,
- sygnalizację awarii,
- ręczny reset, gdy wymaga tego proces,
- ochronę cewki i obwodu sterowania.
Przekaźnik kontroli faz a termik
Termik reaguje na prąd i modeluje nagrzewanie silnika. Przekaźnik faz kontroluje napięcia. Są to funkcje uzupełniające. Zanik fazy może zostać wykryty przez oba urządzenia, ale czas i pewność zadziałania są różne.
Najczęstsze problemy
Przekaźnik nie pozwala załączyć stycznika
Możliwe przyczyny to błędna kolejność, brak fazy, napięcie poza zakresem, zbyt duża asymetria, błędne podłączenie albo uszkodzenie samego przekaźnika.
Przekaźnik wyłącza przy rozruchu
Rozruch może powodować zapad napięcia. Należy sprawdzić przekroje przewodów, moc źródła, nastawy zwłoki, prąd rozruchowy i stan połączeń. Zwiększenie zwłoki nie powinno maskować realnego problemu z zasilaniem.
Najczęstsze błędy
- sterowanie dużym silnikiem bezpośrednio stykiem przekaźnika,
- wyłączenie kontroli kolejności, gdy jest wymagana,
- zbyt szerokie progi napięcia,
- automatyczny restart niebezpiecznej maszyny,
- brak zabezpieczenia obwodu sterowania,
- uznawanie urządzenia za zabezpieczenie zwarciowe.
Bezpieczeństwo
Przekaźnik jest elementem sterowania, nie samodzielnym wyłącznikiem mocy. Jego uszkodzenie lub błędny schemat nie może prowadzić do niekontrolowanego ruchu maszyny.
Najczęstsze pytania
Czy przekaźnik faz chroni przed zwarciem?
Nie. Wymaga oddzielnego zabezpieczenia zwarciowego i przeciążeniowego.
Czy można go stosować w instalacji jednofazowej?
Do jednofazowych obwodów stosuje się przekaźniki napięciowe. Typowy przekaźnik faz jest przeznaczony do trzech faz.
Czy wykryje przerwę przewodu neutralnego?
Zależy od sposobu pomiaru. Modele mierzące napięcia faza-neutralny mogą wykrywać skutki przerwy, ale trzeba sprawdzić instrukcję i układ sieci.