Przekaźnik napięciowy mierzy wartość napięcia i porównuje ją z ustawionymi progami. Po przekroczeniu górnej lub dolnej granicy zmienia stan wyjścia, które może sterować stycznikiem albo bezpośrednio odłączać niewielkie obciążenie. Nie jest ogranicznikiem przepięć SPD i nie zastępuje zabezpieczenia nadprądowego.
Jak działa przekaźnik napięciowy?
Urządzenie stale obserwuje napięcie. Użytkownik lub producent określa:
- próg podnapięcia,
- próg nadnapięcia,
- opóźnienie wyłączenia,
- czas ponownego załączenia,
- histerezę,
- zachowanie po awarii.
Gdy napięcie wyjdzie poza zakres, przekaźnik odłącza obciążenie lub sterowanie stycznika. Po powrocie do normy czeka określony czas, aby napięcie się ustabilizowało.
Ochrona przed podnapięciem
Zbyt niskie napięcie może powodować:
- wzrost prądu w wybranych odbiornikach,
- problemy z rozruchem silników,
- przegrzewanie napędów,
- wyłączanie elektroniki,
- drganie styczników,
- błędy zasilaczy.
Przekaźnik odłącza urządzenie, zanim stan utrzyma się zbyt długo.
Ochrona przed nadnapięciem
Długotrwałe podwyższone napięcie może przyspieszać zużycie izolacji, zasilaczy, lamp i elektroniki. Przekaźnik napięciowy reaguje na wartość skuteczną lub parametr określony przez producenta.
Nie jest przeznaczony do tłumienia krótkich impulsów piorunowych. Do tego służy SPD.
Przekaźnik a SPD
| Cecha | Przekaźnik napięciowy | SPD |
|---|---|---|
| Reaguje na | odchylenie napięcia przez określony czas | krótki impuls przepięciowy |
| Sposób działania | odłącza obciążenie | ogranicza napięcie i odprowadza prąd |
| Czas zjawiska | ms, s lub dłużej zależnie od nastaw | µs i krócej |
| Wymaga stycznika | często przy większym prądzie | nie jako zasada działania |
Oba aparaty mogą występować w jednej instalacji.
Przekaźnik jednofazowy i trójfazowy
Jednofazowy kontroluje napięcie pomiędzy L i N. Trójfazowy może dodatkowo wykrywać:
- zanik fazy,
- asymetrię napięć,
- niewłaściwą kolejność faz,
- przekroczenie progów na jednej fazie,
- przerwę N, zależnie od konstrukcji.
Do ochrony silników stosuje się często przekaźnik kontroli faz.
Jak dobrać progi?
Nie powinny być ani zbyt wąskie, ani zbyt szerokie. Zbyt wąskie powodują częste wyłączenia przy dopuszczalnych wahaniach. Zbyt szerokie nie chronią urządzenia.
Należy uwzględnić:
- dopuszczalny zakres napięcia odbiornika,
- warunki sieci,
- charakter obciążenia,
- wymagany czas reakcji,
- ryzyko ponownego rozruchu,
- wytyczne producenta.
Czas ponownego załączenia
Sprężarki chłodnicze, klimatyzatory i niektóre napędy nie powinny być uruchamiane natychmiast po zaniku. Opóźnienie kilku minut może chronić urządzenie przed startem przy niewyrównanych ciśnieniach lub niestabilnej sieci.
Dla oświetlenia lub elektroniki długi czas może być niepożądany. Nastawa wynika z odbiornika.
Czy przekaźnik może bezpośrednio zasilać dom?
Wyjście urządzenia ma określoną obciążalność. W wielu rozwiązaniach przekaźnik steruje cewką stycznika, a prąd odbiorników płynie przez styki stycznika. Nie wolno przekraczać obciążalności wyjścia ani ignorować kategorii użytkowania.
Najczęstsze błędy
Mylenie przekaźnika z SPD
Przekaźnik nie przejmuje energii udaru.
Zbyt szybkie ponowne załączenie
Może powodować kolejne wyłączenia i obciążać sprężarki lub silniki.
Brak stycznika przy dużym obciążeniu
Wewnętrzny styk przekaźnika może nie być przeznaczony do prądu całej instalacji.
Próba ochrony przed przerwą N bez właściwej funkcji
Nie każdy przekaźnik jednofazowy lub trójfazowy rozpoznaje wszystkie skutki uszkodzenia neutralnego.
Bezpieczeństwo
Progi, stycznik i sposób ponownego załączenia trzeba dobrać do odbiorników. Samoczynny powrót napięcia może uruchomić maszynę, dlatego układ sterowania musi uwzględniać bezpieczeństwo ludzi.
Najczęstsze pytania
Czy przekaźnik napięciowy chroni telewizor?
Może odłączyć go przy dłuższym nadnapięciu lub podnapięciu, ale pełna ochrona wymaga również właściwego SPD i instalacji ochronnej.
Czy urządzenie samo wróci do pracy?
Zależy od funkcji i nastaw. Część modeli załącza automatycznie po opóźnieniu, inne wymagają resetu.
Czy przekaźnik zastępuje wyłącznik nadprądowy?
Nie. Obwód nadal wymaga ochrony przed zwarciem i przeciążeniem.