Typy 1, 2 i 3 określają klasę badania oraz miejsce ogranicznika przepięć w skoordynowanym systemie ochrony. Typ 1 jest przygotowany do odprowadzania części prądu piorunowego, typ 2 ogranicza przepięcia łączeniowe i indukowane, a typ 3 zapewnia ochronę dokładną blisko wrażliwego odbiornika.
Nie są to trzy warianty mocy tego samego aparatu. Każdy pełni inną funkcję, a w rozbudowanej instalacji mogą pracować razem.
SPD typu 1
SPD typu 1 jest badany impulsem prądowym odwzorowującym część prądu piorunowego. Jego kluczowym parametrem jest Iimp. Montuje się go na wejściu instalacji w sytuacjach wynikających z oceny ryzyka, obecności zewnętrznego systemu ochrony odgromowej, sposobu zasilania i projektu.
Typ 1 ma przejąć wysoką energię i ograniczyć napięcie do poziomu, z którym może poradzić sobie kolejny stopień. Nie musi sam zapewniać najniższego poziomu Up przy urządzeniu końcowym.
SPD typu 2
Typ 2 jest najczęściej spotykanym ogranicznikiem w rozdzielnicach budynków. Ogranicza przepięcia indukowane, łączeniowe i pozostałości przepięcia za typem 1. Najważniejsze parametry to In, Imax, Uc i Up.
Może być stosowany samodzielnie, gdy analiza nie wymaga typu 1, albo jako drugi stopień w ochronie wielostopniowej.
SPD typu 3
Typ 3 jest przeznaczony do ochrony końcowej blisko odbiornika. Może być montowany w podrozdzielnicy, gnieździe, listwie lub urządzeniu, zależnie od konstrukcji. Ma ograniczoną zdolność odprowadzania energii i powinien współpracować z wcześniejszymi stopniami.
Sama listwa typu 3 nie zabezpiecza instalacji przed pełną energią udaru wprowadzonego do budynku.
Porównanie
| Cecha | Typ 1 | Typ 2 | Typ 3 |
|---|---|---|---|
| Główna funkcja | część prądu piorunowego | przepięcia indukowane i łączeniowe | ochrona dokładna odbiornika |
| Typowe miejsce | wejście instalacji | rozdzielnica główna lub podrzędna | blisko urządzenia |
| Kluczowy prąd | Iimp | In, Imax | prąd kombinowany lub dane producenta |
| Samodzielna ochrona końcowa | zwykle nie | nie zawsze | nie przy dużej energii wejściowej |
Aparaty kombinowane T1+T2
Ogranicznik T1+T2 przechodzi badania dla obu typów i może realizować dwa stopnie w jednej obudowie. Nie oznacza to automatycznie, że zapewnia ochronę typu 3 przy każdym odbiorniku. Trzeba sprawdzić poziom Up, odległość przewodów i wytrzymałość urządzeń.
Odległość między stopniami
Koordynacja zależy od energii, napięcia resztkowego, długości przewodów i wymagań producenta. Czasem indukcyjność przewodów zapewnia naturalne rozdzielenie stopni, a przy małej odległości potrzebny jest element koordynujący lub aparat kombinowany.
Nie ma jednej minimalnej odległości właściwej dla wszystkich produktów.
SPD 3+1 i 4+0
Oznaczenia odnoszą się do układu połączeń modułów, a nie typu ochrony. W układzie 3+1 tory fazowe są połączone do N, a dodatkowy element między N i PE ma określone właściwości. W 4+0 każdy tor jest połączony bezpośrednio do PE. Wybór zależy od układu sieci i wymagań aparatu.
Kiedy potrzebny jest typ 1?
Odpowiedź wymaga analizy budynku, instalacji odgromowej, doprowadzenia zasilania, zagrożenia piorunowego i wymagań projektowych. Nie można ustalić tego wyłącznie na podstawie informacji, że budynek jest jednorodzinny.
Najczęstsze błędy
- montaż typu 3 bez typu 1 lub 2, gdy energia jest duża,
- nazywanie T1 „najlepszym” dla każdego miejsca,
- brak koordynacji stopni,
- mylenie typu z układem 3+1,
- zbyt długie przewody SPD,
- pominięcie linii sygnałowych.
Bezpieczeństwo
Ogranicznik może przewodzić bardzo duży prąd udarowy. Montaż, dobezpieczenie i przekroje przewodów muszą odpowiadać instrukcji producenta i projektowi.
Najczęstsze pytania
Czy T1+T2 zastępuje dwa aparaty?
Może realizować funkcje obu typów, jeżeli jego parametry odpowiadają projektowi. Nadal trzeba ocenić ochronę odbiorników i ewentualny stopień T3.
Czy typ 2 wystarczy w mieszkaniu?
Zależy od ochrony całego budynku i miejsca montażu. W mieszkaniu w bloku część ochrony może znajdować się wcześniej, ale należy to zweryfikować.
Czy typ 3 może być listwą zasilającą?
Tak, jeśli listwa jest rzeczywistym SPD typu 3 z deklarowanymi parametrami. Marketingowy napis bez danych nie wystarcza.