Wyłącznik silnikowy może łączyć ochronę przeciążeniową, zwarciową i ręczne rozłączanie obwodu. Termik, czyli przekaźnik przeciążeniowy, reaguje głównie na długotrwały nadmierny prąd i współpracuje ze stycznikiem. Nie zapewnia samodzielnie pełnej ochrony zwarciowej. Aparaty mogą być alternatywą w niektórych układach albo pracować w skoordynowanym zestawie.
Wyłącznik silnikowy
Wyłącznik silnikowy, często określany jako MPCB, ma:
- regulowany człon przeciążeniowy,
- człon elektromagnetyczny do zwarć,
- mechanizm ręcznego załączania i wyłączania,
- wspólne odłączenie faz,
- możliwość akcesoriów pomocniczych,
- często czułość na zanik fazy poprzez konstrukcję termiczną.
Zakres nastawy dobiera się do prądu znamionowego silnika i warunków pracy.
Termik
Termik montuje się zwykle razem ze stycznikiem. Prąd silnika przepływa przez jego elementy pomiarowe, a po przeciążeniu termik rozłącza obwód sterowania cewki. Stycznik otwiera tory mocy.
Przekaźnik może oferować:
- nastawę prądu,
- klasę wyzwalania,
- kompensację temperatury,
- reset ręczny lub automatyczny,
- styki pomocnicze,
- funkcję testu,
- wykrywanie zaniku fazy.
Nie ma jednak wymaganej zdolności wyłączania dużego zwarcia bez aparatu poprzedzającego.
Porównanie funkcji
| Funkcja | Wyłącznik silnikowy | Termik |
|---|---|---|
| Ochrona przeciążeniowa | tak | tak |
| Ochrona zwarciowa | zwykle tak | nie samodzielnie |
| Ręczne rozłączanie | tak | nie jako główny łącznik |
| Sterowanie stycznikiem | przez akcesoria | podstawowe zastosowanie |
| Regulacja prądu | tak | tak |
| Zdalne sterowanie silnikiem | wymaga stycznika | współpracuje ze stycznikiem |
Kiedy stosuje się wyłącznik silnikowy?
Jest wygodny w prostych odpływach silnikowych, gdy potrzebne jest zwarte rozwiązanie ochrony i rozłączania. Może poprzedzać stycznik, aby umożliwić zdalne sterowanie.
Trzeba sprawdzić zdolność zwarciową i koordynację ze stycznikiem. Sama obecność członu magnetycznego nie oznacza, że każdy wyłącznik może bezpiecznie przerwać dowolny prąd zwarciowy.
Kiedy stosuje się termik?
Termik jest popularny w układach stycznikowych, szczególnie gdy:
- silnik jest często załączany,
- potrzebne jest sterowanie automatyczne,
- występuje rozruch gwiazda-trójkąt,
- potrzebna jest konkretna klasa wyzwalania,
- wymagany jest sygnał przeciążenia do automatyki,
- ochronę zwarciową zapewnia osobny aparat.
Czy można zastosować oba aparaty?
Tak. Wyłącznik silnikowy może chronić przed zwarciem i pełnić funkcję aparatu głównego, a termik może być częścią układu stycznikowego. Jednak podwójna ochrona przeciążeniowa wymaga świadomej koordynacji nastaw. Nie należy ustawiać dwóch członów przypadkowo.
Nastawa prądu
Nastawy nie wybiera się tylko według mocy silnika. Potrzebne są dane z tabliczki:
- prąd znamionowy,
- napięcie,
- sposób połączenia uzwojeń,
- współczynnik pracy,
- klasa izolacji,
- sposób rozruchu,
- temperatura i warunki chłodzenia.
Prąd silnika może różnić się przy połączeniu w gwiazdę i trójkąt.
Klasa wyzwalania termika
Klasa określa czas reakcji przy określonej wielokrotności prądu. Silnik o ciężkim rozruchu może wymagać innej klasy niż napęd uruchamiany bez obciążenia. Zbyt szybka powoduje niepożądane wyłączenia, a zbyt wolna może nie chronić silnika.
Co chroni przed zanikiem fazy?
Termiczny układ trójfazowy może reagować na wzrost prądu pozostałych faz, ale oddzielny przekaźnik kontroli faz wykrywa problem napięciowy bezpośrednio.
W krytycznych napędach stosuje się również przekaźniki elektroniczne mierzące prąd, temperaturę, asymetrię i czas rozruchu.
Najczęstsze błędy
Termik bez zabezpieczenia zwarciowego
Przekaźnik przeciążeniowy nie jest przeznaczony do samodzielnego wyłączania dużego zwarcia.
Nastawa według „około mocy”
Trzeba odczytać prąd tabliczkowy i sposób połączenia.
Reset automatyczny przy niebezpiecznej maszynie
Silnik może uruchomić się samoczynnie po ostygnięciu przekaźnika.
Zwiększanie nastawy, bo silnik wyłącza
Przyczyną może być przeciążenie mechaniczne, zanik fazy, zbyt częsty rozruch lub uszkodzenie.
Bezpieczeństwo
Układ rozruchowy musi uwzględniać prąd zwarciowy, klasę koordynacji, możliwość samoczynnego rozruchu i bezpieczne zatrzymanie maszyny. Nastawy powinien wykonywać elektryk lub automatyk na podstawie dokumentacji.
Najczęstsze pytania
Czy wyłącznik silnikowy zastępuje stycznik?
Nie w układzie wymagającym częstego lub zdalnego sterowania. Stycznik jest przeznaczony do łączenia roboczego.
Czy termik zabezpiecza przed zwarciem?
Nie samodzielnie. Potrzebuje skoordynowanego zabezpieczenia zwarciowego.
Czy wyłącznik nadprądowy C wystarczy do silnika?
Może zabezpieczać przewód i zwarcie, ale zwykle nie zapewnia regulowanej ochrony przeciążeniowej dopasowanej do silnika.